Ballada z tamtej strony – quiz

Ile naprawdę pamiętasz z Ballady z tamtej strony?

Wydaje ci się, że krótki wiersz to łatwy quiz? Ballada z tamtej strony Józefa Czechowicza jest zwodniczo mała. Kilkanaście wersów, brak fabuły, brak dialogów, a mimo to potrafi zaskoczyć nawet kogoś, kto czytał ją kilka razy. Właśnie dlatego nasz quiz sprawdza szczegóły, które łatwo przeoczyć: konkretne słowa, kolejność obrazów, drobne symbole ukryte między wersami. Jeśli chcesz mieć pewność przed sprawdzianem albo maturą, ten test jest dla ciebie.

O czym naprawdę jest ten wiersz? Szybkie przypomnienie

Zanim klikniesz start, zróbmy krótką powtórkę. Ballada z tamtej strony to tytułowy wiersz tomiku Józefa Czechowicza z 1932 roku, drugiego zbioru poety po Kamieniu z 1927 roku. Autor zapisał tytuł i cały tekst małą literą, bez wielkich liter i bez znaków interpunkcyjnych. To jego rozpoznawalny styl, typowy dla poezji awangardowej Dwudziestolecia międzywojennego.

Obrazy i nastrój

Wiersz otwiera się zdaniem „o śmierci nic już nie wiem”, po czym wchodzimy w gęstą, niemal senną scenerię: czarne okna, motyle trzepoczące w ciemności, zapach sośniny i modrzewia, mgła wlokąca się noga za nogą znad cichej rzeki. W trzeciej strofie pojawia się skrzynka, w której zamknięty jest „niebieskawy akord”, niemożliwa do otwarcia. Cały ten pejzaż jest zawieszony gdzieś pomiędzy jawą a snem, co jest dokładnie tym, o co pytają najtrudniejsze pytania w quizie.

Głosy, które powtarzają jedno zdanie

Najbardziej charakterystyczny fragment wiersza to czwarta strofa, w której trzy głosy, z prawej strony, z lewej strony i „trzeci nieodgadniony”, powtarzają frazę „życie jest snem krótkim”. To nawiązanie do dawnego toposu życia jako snu, tutaj powtórzone jak refren. W quizie pojawia się pytanie właśnie o liczbę tych głosów i o to, jak są opisane, więc warto zapamiętać to miejsce dokładnie.

Finał i dedykacja

Wiersz kończy się pytaniem skierowanym do „ty”, dotyczącym przedmiotów leżących na stole, godziny narodzin i „umarłych rąk czechowicza”. Poeta dosłownie wpisuje własne nazwisko w tekst o śmierci, co po jego tragicznej śmierci w 1939 roku brzmi wyjątkowo mocno. Całość zamyka dedykacja dla Wacława Gralewskiego, przyjaciela Czechowicza z lubelskiej grupy poetyckiej Reflektor. To detal, który w quizach o krótkich utworach pojawia się bardzo często, a łatwo go pominąć przy pobieżnej lekturze.

Kontekst, który zmienia odbiór wiersza

Warto wiedzieć, skąd w ogóle wziął się ten niepokój w tekście. Czechowicz debiutował w 1923 roku w lubelskim czasopiśmie „Reflektor” i to wokół tego pisma powstała awangardowa grupa poetycka o tej samej nazwie, do której należał między innymi Wacław Gralewski. W miarę zbliżania się końca lat trzydziestych poezja Czechowicza coraz mocniej wchodziła w klimat katastroficzny: sielskie obrazy wsi i prowincji ustępowały miejsca przeczuciu nadchodzącej klęski. Ballada z tamtej strony powstała w 1932 roku, siedem lat przed tym, jak jej autor zginął w Lublinie podczas bombardowania we wrześniu 1939 roku. Ta wiedza sprawia, że fraza o „umarłych rąk czechowicza” brzmi zupełnie inaczej niż zwykła metafora, i to właśnie tego typu skojarzenia najczęściej pojawiają się w pytaniach dotyczących kontekstu historycznoliterackiego.

Na co uważać, rozwiązując ten test?

Ten quiz nie sprawdza ogólnej wiedzy o Czechowiczu, tylko dokładną znajomość treści wiersza. Zwróć uwagę na kilka pułapek:

• Kolejność obrazów w strofach. Mgła pojawia się dwukrotnie, raz na początku i raz w piątej strofie. Pytania mogą sprawdzać, w którym miejscu wiersza dany obraz się znajduje.
• Dokładne słowa, nie parafrazy. Czechowicz używa bardzo konkretnego słownictwa: „niebieskawy akord”, „ciemny zakąt”, „ziemia dziewicza”. Quiz może pytać o dosłowne sformułowania z tekstu.
• Liczba i strona głosów. Trzy głosy w czwartej strofie mają swoje określenia: prawy, lewy przyciszony i trzeci nieodgadniony. To częsty temat pytań kontrolnych.
• Adresat dedykacji. Wielu uczniów pomija ostatnią linijkę wiersza, a właśnie tam znajduje się nazwisko Wacława Gralewskiego.

Wszystkie pytania w naszym quizie opierają się w stu procentach na oryginalnym tekście wiersza, a nie na skróconych streszczeniach krążących w sieci. To ważne, bo na maturze i egzaminie ósmoklasisty liczy się dokładna znajomość tekstu źródłowego, a nie ogólne wrażenie z lektury.

Dlaczego warto sprawdzić się właśnie tym testem?

Krótkie wiersze bywają zdradliwe. Uczniowie zakładają, że skoro tekst ma kilkanaście linijek, to zapamiętają go bez wysiłku, i właśnie dlatego popełniają błędy na sprawdzianach: mylą kolejność strof, zapominają o dedykacji, nie kojarzą konkretnych symboli z odpowiednim fragmentem. Rozwiązanie tego quizu pozwala wyłapać te luki, zanim zrobi to nauczyciel na klasówce.

Test sprawdza też rozumienie kontekstu: rok wydania tomiku, biografię Czechowicza i to, dlaczego akurat ten wiersz tak często pojawia się w rozmowach o poezji katastroficznej i awangardowej Dwudziestolecia międzywojennego. To wiedza przydatna nie tylko na pojedynczy sprawdzian, ale i na maturę z języka polskiego, gdzie znajomość kontekstu historycznoliterackiego liczy się tak samo jak znajomość samego tekstu.

Gotowy na wyzwanie? Rozwiąż quiz z Ballady z tamtej strony

Masz już powtórkę z najważniejszych wątków, symboli i szczegółów. Teraz czas sprawdzić, ile z tego naprawdę zostało w głowie. Kliknij i rozwiąż quiz z Ballady z tamtej strony, porównaj swój wynik ze znajomymi i przekonaj się, czy jesteś gotowy na pytania o tę lekturę na sprawdzianie albo maturze.