Zasady egzaminu i kryteria oceniania

Stres przed maturą ustną często wynika z niewiedzy. Wiele osób boi się, że wejdzie do sali i nie będzie wiedziało, co robić. Dlatego ten kurs zaczynamy od fundamentów. Zrozumienie zasad gry to połowa sukcesu.

W tej lekcji dowiesz się, jak krok po kroku wygląda te 30 minut w sali egzaminacyjnej i – co ważniejsze – na co patrzą egzaminatorzy, wpisując punkty do arkusza.

1. Przebieg egzaminu – krok po kroku

Egzamin ustny z języka polskiego w formule 2023 (obowiązującej w 2026 r.) trwa łącznie około 30 minut i składa się z trzech etapów.

Krok 1: Losowanie i Zestaw (ok. 1-2 minuty)

Wchodzisz do sali, okazujesz dowód tożsamości i podchodzisz do komputera lub stolika z biletami. Losujesz jeden zestaw egzaminacyjny. Zestaw składa się zawsze z dwóch zadań:

• Zadanie 1 (Jawne): Pytanie z listy pytań jawnych, którą znasz wcześniej (dotyczy lektury obowiązkowej).
• Zadanie 2 (Niejawne): Pytanie, którego nie znasz. Zazwyczaj jest to tekst literacki (wiersz/fragment prozy), tekst ikoniczny (obraz/plakat) lub tekst językowy.

Krok 2: Przygotowanie (15 minut)

To Twój czas na "zimno". Siadasz w ławce, otrzymujesz kartkę i długopis.

• Masz 15 minut na zbudowanie szkicu wypowiedzi.
• Ważne: Nie pisz pełnych zdań! Zrób plan, wypisz argumenty, konteksty i słowa klucze. Egzaminatorzy nie oceniają twoich notatek, ale będziesz mógł z nich korzystać podczas odpowiedzi.

Krok 3: Wypowiedź monologowa (ok. 10 minut)

Wstajesz (lub siedzisz – zależy od komisji) i wygłaszasz swoją prezentację.

• Musisz omówić oba zadania z wylosowanego zestawu.
• Kolejność jest dowolna, ale zalecamy zacząć od tego, w którym czujesz się pewniej.
• Twoja wypowiedź powinna trwać około 10 minut. Jeśli skończysz po 3 minutach, stracisz punkty za treść. Jeśli będziesz mówić 15 minut, komisja Ci przerwie.

Krok 4: Rozmowa z komisją (ok. 5 minut)

To najważniejsza zmiana względem starych matur. Egzaminatorzy zadają Ci pytania.

• Pytania dotyczą wyłącznie Twojej wypowiedzi i poruszonych przez Ciebie zagadnień.
• Nie mogą pytać o datę urodzenia Kochanowskiego, jeśli o nim nie wspominałeś.
• Celem rozmowy jest sprawdzenie, czy rozumiesz to, o czym mówiłeś, lub doprecyzowanie niejasnych wątków.

2. Za co otrzymujesz punkty? (Kryteria)

Do zdobycia jest łącznie 30 punktów. Oceniane są cztery główne aspekty. Aby zdać, musisz uzyskać minimum 30% (czyli 9 punktów).

A. Aspekt Merytoryczny (Treść) – max. 16 punktów

To najważniejsza część oceny. Egzaminator sprawdza, czy zrealizowałeś temat. Oceniane jest:

1. Realizacja tematu: Czy odpowiedziałeś na pytanie? Czy nie zboczyłeś z tematu (dygresje)?
2. Znajomość lektury (Zadanie 1): Czy znasz treść, problematykę i bohaterów przywołanej lektury obowiązkowej?
3. Analiza załączonego tekstu (Zadanie 2): Czy odwołałeś się do fragmentu/obrazu podanego w poleceniu? Nie można go pominąć!
4. Konteksty: Czy przywołałeś konteksty? (np. biograficzny, historyczny, literacki, kulturowy).

Uwaga na Błąd Kardynalny!
Jeśli w zadaniu dotyczącym lektury obowiązkowej wykażesz się całkowitą nieznajomością treści (np. powiesz, że Wokulski ożenił się z Izabelą Łęcką albo że Jacek Soplica zabił Stolnika w obronie własnej), popełniasz błąd kardynalny.
Skutek: 0 punktów za całą merytorykę i często 0 punktów za cały egzamin.

B. Kompozycja wypowiedzi – max. 4 punkty

Twoja wypowiedź musi być uporządkowana. Nie może to być chaotyczny strumień świadomości.

• Wstęp: Zarysowanie problemu, postawienie tezy.
• Rozwinięcie: Argumenty, przykłady z lektur, analiza.
• Zakończenie: Podsumowanie wniosków.
• Spójność: Czy zdania wynikają jedno z drugiego? Używaj wskaźników zespolenia ("Przejdę teraz do...", "Kolejnym argumentem jest...").

C. Język i Styl – max. 6 punktów

Tutaj liczy się poprawność polszczyzny.

• Gramatyka: Czy poprawnie odmieniasz wyrazy?
• Słownictwo: Czy używasz języka edukacyjnego zamiast potocznego?
• Styl: Czy styl jest dopasowany do sytuacji oficjalnej?

D. Płynność i komunikacja (Rozmowa) – max. 4 punkty

To punkty głównie za rozmowę z komisją.

• Czy rozumiesz pytania egzaminatorów?
• Czy Twoje odpowiedzi są rzeczowe i rozwijają temat?
• Czy potrafisz bronić swojego zdania (kulturalnie)?