Tango – opracowanie pytań jawnych
Tango Sławomira Mrożka to jedno z najważniejszych dzieł polskiego dramatu współczesnego. Utwór, łączący elementy teatru absurdu, groteski i tragedii, analizuje kryzys wartości w świecie, w którym "wszystko jest wolno". Mrożek pokazuje, że brak jakichkolwiek zasad prowadzi paradoksalnie do tyranii prymitywnej siły. Poniżej znajduje się opracowanie pytań jawnych od numeru 70 do 72.
Zadanie 70: Bunt przeciwko porządkowi społecznemu.
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
1. Wstęp
Bunt jest stałym motywem literatury, zazwyczaj kojarzonym z walką młodości o wolność i zerwanie z krępującymi więzami tradycji. Jednak w „Tangu” Sławomira Mrożka motyw ten zostaje odwrócony. W świecie, w którym poprzednie pokolenia obaliły wszelkie normy, buntem staje się próba przywrócenia porządku.
2. Teza
Bunt Artura w „Tangu” to bunt paradoksalny – jest on skierowany przeciwko anarchii i całkowitej wolności narzuconej przez rodziców. Artur buntuje się w imię tradycji, formy i zasad, wierząc, że tylko one mogą nadać sens ludzkiemu życiu.
3. Rozwinięcie (Argumentacja)
W domu Stomila i Eleonory panuje całkowity chaos: domownicy ubierają się jak chcą, na stole leżą resztki jedzenia, a babcia Eugenia spędza czas na grze w karty z lokajem Edkiem. Rodzice Artura, dawni rewolucjoniści, są dumni z tego, że „rozbili stare formy”. Artur, jako przedstawiciel młodszego pokolenia, czuje się w tej wolności zagubiony.
Jego bunt polega na desperackiej próbie zmuszenia rodziny do przyjęcia sztywnych norm. Chce ślubu z Alą w tradycyjnej oprawie, próbuje przywrócić hierarchię i zmusić ojca do tragicznego czynu (zabicia kochanka żony). Bunt Artura kończy się jednak klęską – okazuje się, że samej formy (rytuału) nie da się przywrócić bez autentycznej wiary w jej sens. Pustkę po nieudanym buncie wypełnia Edek, który wprowadza nowy, brutalny porządek oparty na sile fizycznej.
4. Konteksty
- „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza: Konrad podejmuje bunt prometejski – buntuje się przeciwko Bogu i tyranii carskiej w imię wolności narodu. Jego bunt wynika z miłości do ludzi i chęci zmiany niesprawiedliwego porządku świata, co stanowi klasyczny, romantyczny wzorzec buntu jednostki wybitnej.
- „Antygona” Sofoklesa: Tytułowa bohaterka buntuje się przeciwko prawu ustanowionemu przez władcę (Kreona), by dochować wierności prawu boskiemu i tradycji przodków. Jej bunt jest aktem najwyższej moralności i odwagi, prowadzącym do tragicznego finału.
5. Zakończenie
Mrożek w „Tangu” ostrzega, że bunt przeciwko wszelkim formom prowadzi do pustki, której nie da się wypełnić jedynie intelektualnymi konstrukcjami. Bunt Artura ostatecznie toruje drogę prymitywizmowi Edka.
Zadanie 71: Konflikt pokoleń.
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
1. Wstęp
Konflikt pokoleń to naturalny mechanizm rozwoju społeczeństwa, w którym młodzi odrzucają światopogląd ojców, by budować własny. Sławomir Mrożek w „Tangu” dokonuje groteskowej dekonstrukcji tego motywu, pokazując świat, w którym pokolenia zamieniły się rolami.
2. Teza
Konflikt pokoleń w „Tangu” polega na zderzeniu „niemoralnej” i anarchistycznej starości z konserwatywną i pragnącą zasad młodością. Jest to walka o prawo do posiadania norm, których starsze pokolenie pozbawiło swoich następców.
3. Rozwinięcie (Argumentacja)
W dramacie obserwujemy trzy pokolenia: dziadków (Eugenia, Eugeniusz), rodziców (Stomil, Eleonora) oraz młodych (Artur, Ala). Rodzice Artura to pokolenie buntu, które w młodości niszczyło konwenanse (np. Stomil paradował nago w teatrze). Dla nich wolność od formy jest najwyższą wartością.
Z kolei Artur, ich syn, cierpi z powodu braku oporu ze strony rodziców. Nie ma się przeciwko czemu buntować, bo wszystko jest dozwolone. Konflikt polega więc na tym, że Artur domaga się od ojca, by ten był autorytarny, a od matki, by była cnotliwa. Rodzice natomiast bronią swojego prawa do „luzu” i braku zasad. Ten odwrócony konflikt pokazuje tragizm pokolenia, które otrzymało wolność, ale nie wie, co z nią zrobić. Ostatecznie obie strony konfliktu zostają zdominowane przez Edka, który nie należy do żadnego z tych światów i reprezentuje czystą, bezrefleksyjną siłę.
4. Konteksty
- „Lalka” Bolesława Prusa: Konflikt pokoleń widoczny jest w relacji Wokulskiego z arystokracją oraz między "starymi" romantykami (Rzecki) a "młodymi" pozytywistami (Ochocki). Wokulski jest postacią przejściową, rozdartą między ideami dwóch epok, co ukazuje bolesność zmian cywilizacyjnych.
- „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego: Cezary Baryka wchodzi w konflikt z ojcem, Sewerynem (mit szklanych domów), a później z Szymonem Gajowcem. Cezary odrzuca ich wizje Polski jako zbyt powolne lub nierealne, szukając własnej drogi w radykalizmie, co jest typowym przykładem młodzieńczego buntu przeciwko autorytetom.
5. Zakończenie
Mrożek w „Tangu” pokazuje, że konflikt pokoleń jest destrukcyjny, gdy brakuje wspólnego fundamentu wartości. Jeśli starsze pokolenie nie przekaże młodszemu żadnych form, młodość w swojej rozpaczy może sięgnąć po totalitaryzm.
Zadanie 72: Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie?
Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
1. Wstęp
Normy społeczne, etykieta i konwenanse bywają postrzegane jako klatka ograniczająca autentyczność jednostki. Z drugiej strony to właśnie one czynią świat zrozumiałym i przewidywalnym. „Tango” Sławomira Mrożka jest wielkim pytaniem o to, czy człowiek może istnieć bez żadnych norm.
2. Teza
W „Tangu” Mrożek dowodzi, że choć normy społeczne mogą wydawać się ograniczające, są one niezbędne do porządkowania życia i nadawania mu sensu. Ich całkowity brak prowadzi do upadku kultury i zwycięstwa brutalnej siły.
3. Rozwinięcie (Argumentacja)
Świat rodziny Stomila to świat bez norm. Panuje tam „bezwład artystyczny”, brak hierarchii i brak wstydu. Artur dostrzega, że ta wolność jest pustką – nie można być bohaterem, gdy nie ma zasad, które można by naruszyć; nie można być kochankiem, gdy miłość sprowadzono do biologii.
Artur próbuje narzucić normy (ślub, tradycyjny strój), by przywrócić światu logikę. Uważa, że forma porządkuje chaos. Jednak jego błąd polega na tym, że chce przywrócić normy sztucznie, samą siłą intelektu. Dramat kończy się symbolicznym tangiem tańczonym przez Edka nad trupem Artura. Edek wprowadza własne normy – normy brutalnej siły. To pokazuje, że jeśli człowiek odrzuci subtelne normy kulturowe, ich miejsce zajmie „prawo pięści”. Normy są więc jedyną osłoną człowieka przed prymitywizmem.
4. Konteksty
- „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza: Gombrowicz ukazuje normy jako „Formę”, która więzi człowieka i odbiera mu autentyczność (słynna „pupa” i „gęba”). W tym ujęciu normy są przede wszystkim ograniczające, jednak ucieczka przed nimi okazuje się niemożliwa, bo człowiek zawsze popada w nową formę.
- „Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta: W Lipcach normy społeczne i obyczaje (np. hierarchia w gromadzie, rytuały religijne) surowo porządkują życie mieszkańców. Chronią wspólnotę przed chaosem, ale też bezlitośnie eliminują jednostki, które je łamią (wyrzucenie Jagny ze wsi), co ukazuje obie strony medalu funkcjonowania norm.
5. Zakończenie
„Tango” sugeruje, że normy są fundamentem cywilizacji. Ich odrzucenie w imię absolutnej wolności nie czyni człowieka wolnym, lecz bezbronnym wobec tych, którzy nie mają żadnych zahamowań moralnych.